e mag nooit alleen maar uitgaan van modellen, omdat de werkelijkheid vele malen ingewikkelder is. Als er één gebied is waar dat voor geldt, dan is het wel klimaatverandering. Een complex onderwerp dat ook op de agenda van pensioenfondsen moet staan. Want het gaat dan over gevolgen die moeilijk te voorzien zijn voor de toekomst.

In december 2001 stortte energiebedrijf Enron als een kaartenhuis in elkaar. Een kaartenhuis goedgekeurd door accountants, banken en politici. Hoe kon dat gebeuren? Achteraf bleken er al jaren aanwijzingen te zijn dat de risicocultuur én het risicomanagement van Enron zwaar onder de maat waren.

Om de schaduwkanten van kansdenken buiten onze portfolio’s te houden, moeten we ze kennen en leren hoe we ermee om kunnen gaan. Experts Mark Petit, Pim van Diepen en Karin Pasha delen experimenten uit de psychologie die laten zien waar het denken in kansen mis kan gaan en waarom dat relevant is voor de dagelijkse praktijk van de pensioenprofessional.

We denken van onszelf misschien dat we onze beslissingen nemen met een ‘open mind’. Alle informatie objectief afwegen en zo tot de juiste beslissing komen. Maar zo ‘open’ is onze ‘mind’ vaak niet. Zonder het zelf te beseffen kijken we bevooroordeeld naar de wereld, onze opvattingen zorgen ervoor dat we informatie filteren.

Als het gaat over Groupthink gaat het meestal over het doorbreken van gedachtepatronen die ertoe leiden dat goede oplossingen over het hoofd worden gezien. Maar het kan regelrecht gevaarlijk zijn, want een groep mensen die hetzelfde denkt radicaliseert heel makkelijk. En ja, dat kan ook in de bestuurskamer van een pensioenfonds gebeuren….

De Schiedammer parkmoord is één van de grootste gerechtelijke dwalingen in Nederland. De oorzaak? Groupthink en tunnelvisie. Geruchtmakende zaken als deze hebben geleid tot een nieuwe aanpak bij de politie, waarin scenariodenken structureel wordt ingezet.

Wij mensen zijn dol op modellen. Ze helpen ons om complexe informatie te verwerken en te begrijpen. Ook veel economen en politici zijn er dol op, vanwege de vermeende voorspellende waarde die er aan wordt toegekend. Maar dat is een grote valkuil.

Wat kunnen we als hedendaagse pensioenbeleggers leren van de pre-industriële stammen in de Stille Oceaan? Meer dan we denken. Onze menselijke biases zijn altijd zeer krachtige aanjagers geweest als het gaat om het verzinnen van verhalen die ons helpen om de wereld te begrijpen en te verklaren.