Direct naar content

Netwerkrevolutie veroorzaakt disruptieve dynamiek

De bestaande economische en politieke structuren zijn ongeschikt om de uitdagingen van de 21e eeuw het hoofd te bieden. We bevinden ons in een netwerktijdperk dat in alle opzichten gigantische machtsverschuivingen veroorzaakt. De huidige netwerkrevolutie is vergelijkbaar met de Verlichting en de Industriële Revolutie en veroorzaakt een disruptieve dynamiek.

Dat zegt Joshua Cooper Ramo, Amerikaans auteur van de in 2016 verschenen bestseller The Seventh Sense: Power, Fortune and Survival in the Age of Networks. “De oude hiërarchische instituties staan op instorten. Ze verliezen hun legitimiteit in hoog tempo. Dat is niet vreemd, want ze zijn ontstaan en bedacht voor een compleet andere tijd. Daardoor boeken ze vandaag de dag met al hun inspanningen slechts averechtse resultaten, ook op economisch gebied. Er is na de crisis van 2008 getracht om financiële stabiliteit te creëren maar in plaats daarvan zijn de financiële structuren kwetsbaarder dan ooit”, zegt Ramo.

Klassieke economische theorieën zijn niet meer bruikbaar

Hij begon met het schrijven van The Seventh Sense nadat hij concludeerde dat de klassieke economische theorieën onbruikbaar zijn om uit te leggen wat er in de wereld gaande is. Hij maakte bij het schrijven van zijn boek met name gebruik van zijn ruime ervaring in het adviseren van topfunctionarissen van overheden en bedrijven. Ramo studeerde onder andere Economie aan de New York University en was piloot en stuntpiloot. Hij begon zijn schrijversloopbaan als journalist bij Newsweek en stapte over naar Time Magazine. Vervolgens trad hij in dienst bij adviesbureau Kissinger Associates, waar hij co-CEO en vicevoorzitter van de raad van bestuur is. Voor dit adviesbureau van de voormalige Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Henry Kissinger, werkte Ramo onder andere twee jaar in China. Ramo is ook lid van de raad van bestuur van Starbucks en Federal Express.

We zullen altijd blijven werken in een omgeving met heel veel instabiliteit, dat vraagt een andere kijk op riskmanagement

Het zevende zintuig uit de titel van zijn boek borduurt voort op het intuïtieve zesde zintuig dat Friedrich Nietzsche ooit noemde om de ingrijpende veranderingen van het overweldigende industriële tijdperk te kunnen overleven. “Het fundamentele raamwerk van hoe de wereld werkt verandert in hoog tempo van hiërarchische structuren naar netwerken. Maar we staan nog maar aan het begin van begrip van die netwerken, hoe ze ontstaan, hoe ze zich ontwikkelen en hoe ze ook weer in contact komen en verbinden met andere netwerken. Hoe ze de macht herverdelen en gigantische concentraties van macht creëren nu werkelijk alles met elkaar is verbonden. Het natuurlijke gevoel voor verbinding en netwerken en wat je daarmee kunt, noem ik het zevende zintuig.”

Andere economische logica

De opkomst van verbonden systemen verandert volgens Ramo de logica en de wetmatigheden van de economie. “Iemand kijkt naar een auto en denkt: Uber. Of iemand kijkt naar een lege slaapkamer en denkt: Airbnb. Dit zijn mensen die begrijpen dat een verbonden auto of verbonden slaapkamer de functie van een auto of slaapkamer totaal verandert en ze hebben daar zeer succesvolle bedrijven mee opgebouwd. Zij hebben het zevende zintuig van nature. Bedrijven zullen steeds meer zulke mensen moeten aannemen. Het wordt steeds meer van belang dat je CV niet meer vermeldt wat je hebt gedaan, maar hoe verbonden je bent. Jongere generaties zullen van nature steeds meer over die wijdverspreide verbondenheid en dat zevende zintuig beschikken.”

Nieuwe economische architectuur

Doordat de verbonden netwerken nagenoeg onzichtbaar hun werk doen, zorgt dat in de economie steeds vaker voor verrassingen. “Onze fundamentele macro-economische principes veranderen als gevolg van de disruptieve dynamiek. Dat betekent dat we een nieuwe economische architectuur zullen moeten ontwerpen. Dat vraagt om nieuwe economische ideeën. Die bijvoorbeeld het inzicht bevatten dat de enorme financiële volatiliteit niet tijdelijk bij de crisis van 2008 hoorde, maar voortaan zal blijven voortduren. We zullen altijd blijven werken in een omgeving met heel veel instabiliteit, dat vraagt bijvoorbeeld een andere kijk op riskmanagement. Want juist ook in de financiële wereld zie je dat steeds meer mensen steeds sneller verbonden zijn waardoor steeds vaker dingen gebeuren die niemand kan voorspellen. Extra complicerend is dat verschillende economische modellen in verschillende netwerken zullen voorkomen.”

Economie van het industriële tijdperk is niet meer relevant

Ramo onthoudt zich desgevraagd dan ook stellig van verwachtingen of voorspellingen rond economische ontwikkelingen zoals de enorme schuldencrisis. “Doordat situaties steeds gecompliceerder worden is bescheidenheid meer dan ooit op zijn plaats. Economen die iets zeker weten zijn behoorlijk irritant. Wat we wel weten is dat de economie van het industriële tijdperk niet meer relevant is. De instanties en instituten die daarop waren gericht, zoals de ECB, de VN en het IMF zullen zichzelf opnieuw moeten uitvinden.

Bestuurders nemen besluiten op basis van modellen die in het verleden misschien voldeden maar nu niet meer

Zoals ooit de koningen, landeigenaren, kerkvorsten en magiërs door de Verlichting en de Industriële Revolutie hun macht en bestaansrecht verloren. Nu zien we dat de netwerkrevolutie enerzijds zorgt voor grote spreiding van macht en tegelijk aan de andere kant van het spectrum voor buitensporige concentraties van macht en rijkdom. Bedrijven als Google, Facebook en Microsoft worden steeds groter omdat het voor iedereen het handigst is om van hen gebruik te maken. Daardoor hebben ze geen concurrentie. Je kunt ze niet in stukken knippen zoals een oliemaatschappij. Dit is een unieke situatie, dit zijn winner takes all bedrijven.”

Nauwkeuriger en betrouwbaarder

Tegenover de verontrustende concentratie van macht staat een ongekende spreiding van macht door informatietechnologie. “We zien de gevolgen daarvan ook al heel duidelijk, bijvoorbeeld in de medische wereld met prachtige technologie die ervoor zorgt dat robots veel nauwkeuriger en betrouwbaarder gaan opereren dan chirurgen. Bovendien wordt kunstmatige intelligentie veel beter in het diagnosticeren dan de medische specialisten. We moeten alleen nog verder doordenken hoe we met KI kunnen communiceren in plaats van met een arts.”

Joshua Cooper Ramo

Netwerken zijn in de visie van Ramo veel meer dan alleen internet en verbonden computersystemen, ze bewegen zich bijvoorbeeld door landen, culturen, handels- en financiële systemen en gezondheidszorg, maar ook door terrorisme. “Alleen begrip van netwerken en hun onderliggende processen is dan ook onvoldoende om je als organisatie te kunnen voorbereiden op de permanente dynamiek die ze veroorzaken.

Voorbereiden op gevolgen netwerkeconomie

Ramo ziet nog onvoldoende voorbeelden om zich heen van bedrijven, organisaties en overheden die zich bewust zijn van de gevolgen van de nieuwe wereldorde die netwerken creëren. “Bestuurders zijn daar nog veel te weinig van doordrongen en nemen besluiten op basis van modellen die in het verleden misschien voldeden maar nu niet meer. Ze zien de onderliggende patronen niet en kunnen zich dus niet voorbereiden op wat die onderstroom veroorzaakt. Om te overleven en zich voor te bereiden op de gevolgen van de netwerkeconomie zullen ze het zevende zintuig in hun organisaties moeten incorporeren zodat ze strategieën kunnen uitstippelen op basis van een volledig verbonden wereld. Er zijn voorbeelden te over van bedrijven en organisaties die verzuimd hebben zich met doordachte scenario’s voor te bereiden op de toekomst. Anticiperen, herkennen van signalen en aanpassen is actueler en relevanter dan ooit. Bedrijven als Google en Uber creëren hun eigen toekomst.”

Ongelijkheid kern van actuele problemen

Gevraagd naar wat hij zou veranderen als hij gedurende een dag de macht over de wereld en de economie zou krijgen, is Ramo resoluut. “In het volle besef dat de machthebbers alles na die ene dag weer naar de oude situatie zullen terugdraaien: herverdeling van de welvaart. Het gat van de ongelijkheid wordt alleen maar groter, waarbij dat in de VS nog groter is in vergelijking met Europa dat nog redelijk goede sociale voorzieningen heeft, inclusief pensioenvoorzieningen. Eén procent van de mensen bezit in totaal meer dan de rest van de wereldbevolking samen. Zo’n concentratie van kapitaal dient geen enkel doel, economisch niet en anderszins niet.

Bedrijven als Google en Uber creëren hun eigen toekomst

Die ongelijkheid is de kern van de hedendaagse problemen, want je ziet dat mensen boos zijn en dat daardoor meer populisme en extremisme ontstaat. De grote uitdaging is om een nieuw economisch raamwerk te ontwerpen en te bouwen dat recht doet aan iedereen. Door de kloof van ongelijkheid te verkleinen en weer een gezond groeiende middenklasse te krijgen. Zo’n nieuw stelsel zal dus altijd óók een politiek framework moeten bevatten. Bestaande politieke constellaties gaan deze situatie niet overleven, tenzij we snel een manier vinden voor rechtvaardiger verdeling. De politieke situatie in de wereld zal in de komende generatie drastisch veranderd zijn.”

Andere kijk op de wereld

In 2009 publiceerde Ramo zijn in vijftien talen vertaalde bestseller The Age of the Unthinkable: why the new world disorder constantly surprises us and what we can do about it. Hierin beschrijft hij de invloed van complexiteit op politiek en economie. “Complexiteit is iets anders dan complex. Sinds de industriële revolutie maken we complexe voorwerpen en machines. Die zijn voorspelbaar, we kunnen ze in elkaar zetten en uit elkaar halen. Complexe systemen, zoals een financiële markt, gedragen zich onvoorspelbaar vanwege de ontelbare interacties. Het vergt een andere kijk op de wereld om goed met complexiteit om te gaan. In China heb ik geleerd dat mensen daar eerst naar de volledige omgeving van iets kijken en daarna pas naar het onderwerp dat centraal staat. Dat helpt bij het opstellen van veerkrachtige en adaptieve strategieën. Zoals natuurlijk ook het delen van informatie sectoren sterker maakt. Bijvoorbeeld door het publiceren van boeken of middels portals.”

Blijf op de hoogte met onze updates

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

In ons privacy statement leggen we uit hoe we met je gegevens omgaan.