Direct naar content

Zwalkend pensioenbestuur is funest voor investeringen

Het besturen van een pensioenfonds is geen rocket science. Pas je beleid aan als je fonds armer of rijker wordt, maar voorkom zwalken, is het recept van Alfred Slager, bestuurder bij Stichting Pensioenfonds voor Huisartsen (SPH).  "En we hebben met zijn allen het abstracter nadenken over kwesties een beetje laten versloffen."

Zwalkend beleid, niet voorbereid zijn op zwaar weer en te weinig zelfkennis. Het zijn veelgemaakte fouten in de dagelijkse bestuurspraktijk van pensioenfondsen. Besturen die in hun besluitvorming die valkuilen weten te vermijden, onderscheiden zich op de langere termijn.

Het is de stellige overtuiging van Alfred Slager, pensioenfondsbestuurder bij SPH, hoogleraar Pension Fund Management aan de TIAS Business School van de Universiteit van Tilburg, vicevoorzitter van CFA Society VBA Netherlands. In de praktijk is het volgens hem voor besturen erg lastig om lange-termijnbeleggen te combineren met veranderende omstandigheden op de korte termijn. “Daar zou meer dynamiek in moeten plaatsvinden. Je hebt een lange-termijnhorizon omdat je pensioen moet uitkeren over veertig of vijftig jaar. Dat betekent niet dat je veertig jaar moet vasthouden aan hetzelfde beleid. Dat is voortschrijdend inzicht dat voor sommige fondsen lastig is. Die vinden de lange termijn moeilijk te combineren met veranderende omstandigheden op de korte termijn. Andere maken daar al grote stappen in door beter na te denken over dynamisch balansbeleid.”

Abstracter nadenken

Terwijl het geen rocket science is om daar goed mee om te gaan. Hanteren van enkele eenvoudige uitgangspunten kan volgens Slager al heel behulpzaam zijn. “Zoals de hele zinnige open deur dat je je beleid aanpast als je als pensioenfonds armer of rijker wordt. Zeker na de financiële crisis hebben we er met zijn allen veel aandacht aan besteed om in control te zijn. Wat we een beetje hebben laten versloffen is het abstracter nadenken over kwesties als de grote ontwerpvragen. Wat betekent het nu eigenlijk dat je een balans aanstuurt en robuust maakt? Daar zit de uitdaging voor bestuurders vandaag de dag. Lange-termijn beleggen betekent niet dat je alleen maar een lange-termijn beleid hebt.”

Zijn de rollen goed verdeeld en heb je elkaar al eens vaker diep in de ogen gekeken als het spannend wordt?

Dat inzicht heeft nieuwe gevolgen voor het goed regelen van de besluitvorming, stelt Slager. “Het sturen van de balans onder nieuwe omstandigheden moet je van tevoren al inrichten. Vervolgens moet je weten hoe je inspeelt op een situatie waarin je armer of rijker wordt. Ambulancepersoneel, piloten en artsen moeten ontzettend vaak oefenen en trainen om zich op situaties voor te bereiden. Wij doen dat als bestuurders niet. Je ziet dat de goede bestuurders zich realiseren dat ze 365 dagen per jaar in dienst zijn van het pensioenfonds en dat ze 364 dagen moeten oefenen voor die ene dag per jaar die er echt toe doet. Je kunt wel een crisisplan opstellen maar ga je het ook daadwerkelijk uitvoeren? Alleen door te oefenen ben je in staat om door te pakken als het spannend wordt.”

Elkaar diep in de ogen kijken

Om balanssturing goed voor te kunnen bereiden en te trainen moet je ook weten hoe je als team in elkaar zit. “Zijn de rollen goed verdeeld en heb je elkaar al eens vaker diep in de ogen gekeken als het spannend wordt? Zodat je van elkaar weet wat je mag verwachten. Je moet als bestuur de competenties in huis hebben voor zowel die korte als de lange termijn. Het gaat dan om ogenschijnlijk rationele vragen als er een schok komt. Bijvoorbeeld of we gaan de-risken als het allemaal naar beneden gaat. Als je er over gaat praten, spelen negen van de tien keer toch zaken als angst, emotie en onzekerheid mee. Als je dat van tevoren al niet met elkaar benoemt dan gaat dat op het moment suprême zeker niet gebeuren.”

Zwalken is funest voor investeringen

In essentie komt het goed besturen van een pensioenfonds volgens Slager neer op het vermijden van voor de hand liggende valkuilen. “In de praktijk worden die fouten veel gemaakt. Ik bedoel zeker niet dat er sprake is van kwade opzet. Stel je vindt het als fonds belangrijk om in private equity of vastgoed of infrastructuur te beleggen. Die categorieën hebben één ding met elkaar gemeen: je moet er lekker lang in blijven zitten. Wat dan niet helpt, is als elke drie of vier jaar een nieuw bestuur gaat kijken of dit nu wel de juiste keuzes waren.

Als pensioenfondsen bestuurders aantrekken doen ze dat niet op de juiste gronden

Dat zwalken is funest voor de investeringen. De statistieken laten zien dat de pensioenfondsen voor 2008 in korte tijd private equity portefeuilles hebben opgebouwd en daarna weer in korte tijd hebben afgebouwd. Dat valt voor mij in de categorie vermijdbare fouten want je had de uitgangspunten vooraf moeten formuleren en er consequent aan vast moeten blijven houden, ook - of juist - als het een periode minder gaat. Dat is dat ene-dag-per-jaar-moment.”

Besef komt te langzaam

Het principe van beleggingsuitgangspunten vastleggen en die consequent hanteren treft Slager in de praktijk nog niet veel aan. “Met zulke voor de hand liggende zaken is nog een wereld te winnen. Het besef komt wel, maar te langzaam. Als pensioenfondsen bijvoorbeeld bestuurders aantrekken, dan doen ze dat niet op de juiste gronden. Natuurlijk kijken we in de selectie naar diversiteit, leeftijdsopbouw en dergelijke. Wat we niet doen is die nieuwe bestuurder in laten tekenen op onze beleggingsstrategie en -filosofie. Ook dat goede gesprek schiet er vaak bij in. Om de zoveel jaar verandert het bestuur voor de helft. Dan komt er een nieuwe garde die de aannames niet ondertekent en onderschrijft maar wel andere keuzes maakt. Dan ben je als lange-termijnbelegger niet voor de lange termijn bezig en werk je het zwalken in de hand.”

Steeds grotere papierwinkel

De bestuurder weet dit wel, maar de dagelijkse praktijk is dat het niet meevalt om de grotere abstracte kernvraagstukken te agenderen. “Het gemiddelde pensioenfonds worstelt al met dreigende korting en het feit dat er weinig sturingsmiddelen meer zijn. Daarnaast ervaren bestuurders dat er een steeds grote papierwinkel op ze afkomt met wet- en regelgeving en nieuwe vragen op het gebied van duurzaamheid. Verder is er een toenemend aantal organen die ook nog eens steeds assertiever worden. En dan speelt permanent op de achtergrond dat er momenteel gewoon een volatiele lage rendementsomgeving is. Dat geeft bij elkaar veel druk waardoor de bestuurder het wel eens benauwd krijgt.”

Een goed fonds onderscheidt zich van een gemiddeld fonds door met open ogen op basis van uitgangspunten in te tekenen op een bepaald model

Voor zijn laatste boek Achieving investment excellence , eind januari 2019 verschenen, concentreerden Slager en zijn coauteurs zich op de vraag wat van een pensioenfonds niet een goede, maar een hele goede belegger maakt. “Het antwoord is dat je moet weten welke fouten je moet vermijden. Dat klinkt als een open deur en dat is het ook. Maar open deuren zijn zeer de moeite waard om doorheen te lopen. Daarnaast moet een goed pensioenfonds heldere uitgangspunten beschrijven op allerlei vlakken en ook de toepassingen daarvan benoemen. Verder onderscheidt een goed fonds zich van een gemiddeld fonds door vervolgens met open ogen op basis van die uitgangspunten in te tekenen op een bepaald model, meestal van een beroemde universiteit.

Laten van dingen helpt enorm

Die bieden bijvoorbeeld private equity, actieve beleggingen en nog tal van andere keuzes. Ze zijn daar succesvol in omdat ze aan een aantal randvoorwaarden voldoen, op het gebied van de beleggingscommissie, bemanning van het bestuursbureau, vrijheid van mandaten en allerlei andere keuzes. Een goed bestuur beseft dat die randvoorwaarden heel goed moeten worden ingeregeld, het moet allemaal mogelijk worden gemaakt. Ook dat klinkt als een open deur, maar dat is het absoluut niet. Tot slot moet een goed bestuur onderkennen wat het moet faciliteren en vooral wat het niet moet doen. Het laten van dingen kan je enorm helpen om op lange termijn een succesvolle belegger te zijn.”

Blijf op de hoogte met onze updates

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

In ons privacy statement leggen we uit hoe we met je gegevens omgaan.