Direct naar content

Shell hanteert scenariodenken omdat het geen dodo wil worden

Zorgen voor zo goed mogelijk geïnformeerde beslissingen. Dat is kort en goed het doel van het opstellen van scenario’s, zegt Eric Puik, senior energy advisor bij Shell. “Zodat de beslissers zo goed mogelijk geïnformeerd zijn over de krachten die in de toekomst mogelijk zouden kunnen uitspelen. En hoe die dan uiteindelijk ingrijpen op jouw beslissing, zodat je daarmee rekening kunt houden.

Een scenario is dus geen voorspelling. Niemand kan de toekomst voorspellen en wij scenariomakers ook niet. Mijlpalen en signalen zijn weliswaar van belang, maar je weet eigenlijk al op voorhand dat de kans dat je scenario de toekomst voorspelt heel laag is. Het belangrijkst is dat je beslissing robuust is, ongeacht of scenario 1, 2 of 3 uitspeelt en ongeacht of de toekomst misschien heel anders gaat”, vertelt Puik.

Consistent en plausibel

Shell werkt met heel veel scenario’s, maar de buitenwacht krijgt er slechts drie te zien: Mountains, Oceans en Sky. “Naast die drie hebben we een hele range van scenario’s die we toespitsen op specifieke vragen die we hebben. Als we bijvoorbeeld in een bepaalde technologie willen instappen of als we activiteiten willen ontplooien in een bepaald land. Als we onzeker zijn over hoe dat land er op langere termijn uitziet en hoe bepaalde politieke, technologische of economische krachten uitspelen, dan proberen we dat via scenario’s in kaart te brengen. Een eis waaraan scenario’s in ieder geval moeten voldoen, is dat ze consistent zijn en dus een verhaal vertellen dat aan alle kanten klopt als je de toekomst uitpluist. Daarnaast moeten ze plausibel zijn, dat betekent dat je ze in zekere mate moet kunnen onderbouwen met getallen.”

Er is een duidelijke parallel tussen oliemaatschappijen en pensioenfondsen

Shell wordt gezien als de bakermat van scenariodenken en dat ligt volgens Puik in de aard van het bedrijf besloten. “Elke dollar die we investeren in een project is per definitie heel lang voor ons actief. Soms duurt het tien jaar voordat die dollar zich heeft terugverdiend, soms duurt het nog eens tien jaar voordat die dollar een dollar winst maakt. Projecten lopen al gauw dertig tot veertig jaar. Dat betekent dat je een blik op de toekomst moet werpen. Het is voor ons bittere noodzaak om te begrijpen en er grip op te krijgen hoe die wereld, dat land, dat project er over dertig, veertig jaar uitziet. Dat dwingt je ook om na te denken over de grote transities in de wereld. In de jaren zeventig was dat de opkomst van OPEC en de nationalisatie van olieproductie en raffinage. Daarop reageerden oliemaatschappijen door te diversificeren en weg te gaan uit het Midden-Oosten. Vandaag de dag is dat de discussie rond de energietransitie.”

Puik ziet een duidelijke parallel tussen oliemaatschappijen en pensioenfondsen. “Ze moeten allebei nadenken over de lange termijn en ze weten dat er in die lange termijn altijd dingen gebeuren die onzeker en onvoorspelbaar zijn. Wie investeert voor de lange termijn moet altijd nadenken over risico’s, krachten en onzekerheden. Uiteindelijk moet je een beslissing nemen die robuust is tegen elke potentiële uitkomst van de toekomst. Of in ieder geval zoveel mogelijk uitkomsten van die toekomst. Voor zover ze het nog niet doen, kunnen dus ook pensioenfondsen overwegen om na te denken over het toepassen van scenario’s. Die brengen je niet alleen identificatie van risico’s, ze helpen ook om risico’s aaneen te rijgen en te groeperen. Zodat je niet in een worst case of best case terechtkomt maar in een toekomst die misschien niet zo heel positief of negatief is, maar die wel logisch en consistent is. Dat voorkomt de neiging om risico’s, als je ze eenmaal hebt geïdentificeerd, naar het negatieve te trekken.”

Voorkomen een dodo te worden

Voor Shell symboliseert de dodo, de vogelsoort die uitstierf door een gebrek aan aanpassingsvermogen, het bewustzijn bij Shell dat het bedrijf geen entiteit is die op zichzelf leeft. “We kunnen alleen bestaan door de interactie met de buitenwereld. Dus die buitenwereld is essentieel voor ons voortbestaan en moeten we de blik daarop houden om te voorkomen dat Shell ook een dodo wordt. Dat doen we niet zelf, want niemand is gebaat bij een Shell met uitsluitend Shell-views en Shell-meningen. We zorgen ervoor dat we beslissingen nemen met een oprechte, objectieve mening hoe de buitenwereld zich kan ontwikkelen. Dat doen we niet alleen met scenario’s als tool maar ook door ervoor te zorgen dat alle informatie voor die scenario’s komt van mensen uit die buitenwereld. Daarmee krijg je objectiviteit en verrijking. We zijn bij Shell bijna allemaal techneuten en we hebben ook informatie nodig over sociaaleconomische en politieke bewegingen en trends. Er gebeurt zoveel meer in de wereld dan wij kunnen zien. Dus zorgen we ervoor dat we die kennis in huis halen. Scenario’s bouwen doen we dus nooit alleen, maar met zoveel mogelijk diverse externe mensen en denktanks en door open te staan voor afwijkende meningen. We bespreken dan onze vooringenomen views en biases om te voorkomen dat die doorklinken in onze eigen scenario’s.”

Het denken stretchen en uitdagen

De scenario’s helpen volgens Puik vervolgens om de wereld en het denken van de mensen die de beslissingen nemen te stretchen en uit te dagen. “De top van het bedrijf heeft een cultuur omarmd van breed denken, divers zijn en accepteren dat de toekomst misschien wel eens heel anders zou kunnen uitpakken dan we met zijn allen denken. Dat zorgt voor beslissingen die daar robuust tegen zijn. Op die manier beïnvloeden scenario’s de strategische richting van het bedrijf. Beslissingen worden dieper doordacht in een wereld die niet comfortabel aanvoelt en de meeste scenario’s voelen nu eenmaal oncomfortabel.”

Scenariodenken stretcht het denkvermogen van bestuurders

Geïnspireerd door de eigen scenario’s heeft Shell onlangs bijvoorbeeld de activiteiten op het gebied van nieuwe energie opgeschaald. “We investeren jaarlijks een à twee miljard dollar in projecten voor herwinbare energie zoals biobrandstof, het genereren van waterstof en het nadenken over batterijtechnologie. Maar ook in innovatieve apps die consumenten vertellen hoe ze zuiniger om kunnen gaan met energie, de aanleg van een offshore windpark bij Borssele, de installatie van ruim 70.000 zonnepanelen bij Shell Moerdijk en de bouw van waterstofstations in Nederland en Duitsland.”

Ontwikkeling energiesystemen exploreren

Twee bekende scenario’s die Shell enkele jaren geleden publiceerde zijn Mountains en Oceans. “Dat zijn open ended global scenario’s die exploreren hoe het energiesysteem zich gaat ontwikkelen. Open ended betekent dat we de uitkomst niet sturen. In beide scenario’s kijken we naar de belangrijkste krachten die de toekomst bepalen van het energiesysteem. Mountains ziet die krachten als machtige instituties zoals regeringen die via beleidsmaatregelen zoals subsidies en belastingheffingen proberen het systeem te beïnvloeden. Denk aan subsidie voor elektrische auto’s of CO2-belasting. Mountains illustreert dat de elite aan de top zit. Bij Oceans is de aanname dat die elite niet krachtig genoeg is om het energiesysteem te vormen en dat mensen en groepen in de gemeenschap dat zullen doen.”

Klimaatakkoord van Parijs

Onlangs heeft Shell onder de titel Sky een derde scenario gepubliceerd. “Dat is een normatief scenario. Het legt uit hoe het energiesysteem zich moet ontwikkelen om de temperatuursverhoging door CO2-emissies te beperken tot twee graden. Er staat dus al een stip op de horizon en Sky beschrijft wat er moet gebeuren om op dat eindpunt te komen. Shell is als uitvloeisel van dit scenario bereid de net carbon footprint te verlagen met 20% tot 2035 en zelfs tot 50% in 2050. We anticiperen er hiermee al op dat het klimaatakkoord van Parijs doorzet.”


Dit artikel is het tweede in een serie over scenariodenken in andere bedrijfstakken en wat de pensioensector daarvan kan leren.

Ook in deze serie verschenen:

  1. Rupert Parker Brady (Albert Heijn) - Sloop schotten en silo's en haal creativiteit binnen
  2. Chantal Epskamp (Politie) - Scenariodenken moet tunnelvisie in rechercheonderzoek voorkomen

Blijf op de hoogte met onze updates

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

In ons privacy statement leggen we uit hoe we met je gegevens omgaan.