Direct naar content

De kleren van de keizer en het eigenwijze jongetje

Nederigheid, diversiteit in denken en een gezonde bedrijfscultuur. Het zijn drie noodzakelijke ingrediënten voor het optimaal hanteren van instrumenten voor het omzeilen van cognitieve valkuilen. En dus voor betere beleggingsbesluiten.

Ondertussen kweek je met nederigheid ook een dikke huid en eelt op je ziel, zegt Stefan Lundbergh met een knipoog. Hij is directeur bij Cardano Insights en coauteur van de whitepaper The Enemy Within. “Die vijand is onze menselijke aard. Vergelijk het maar met het sprookje De nieuwe kleren van de keizer. Dat is een mooie beschrijving van onze biases in de praktijk met onder meer groupthink, self-censorship, conformity with the group en obedience to authorities. De kleermakers die de keizer een gewaad gaven ‘van stof die alleen voor slimme mensen zichtbaar is’ kenden de kracht van verhalen maar al te goed. Ze verstonden de kunst van het bespelen van menselijke biases. Iedereen zag wat er niet was, totdat een jongetje riep dat de keizer in zijn blootje rondliep. In feite was dat het de-biasen van een hele gemeenschap.”

Vaardigheid van de vakman

In de praktijk is er geen jongetje in de boardroom dat wijst op wat voor iedereen zichtbaar is. “Daarom wijst The Enemy Within met praktische instrumenten voor de-biasing in acht stappen de weg naar betere besluitvorming. Je kunt deze instrumenten nóg beter inzetten als je aan een aantal randvoorwaarden voldoet. Als dat eenmaal lukt, geef je het jochie uit het sprookje een permanente plek in de boardroom.

We houden onszelf nog het makkelijkst voor de gek

Gereedschap is belangrijk, maar de effectiviteit ervan hangt af van de vaardigheid van de vakman die ze hanteert. Elke vakman is als leerling begonnen. De beste vaklui hebben één ding gemeen: ze zijn adaptief. Ze hebben een open mindset om hun gereedschap op nieuwe manieren te hanteren, ze leren van hun fouten en passen hun werkwijze daarop aan”, aldus Lundbergh.

Hoe groter het ego, hoe groter de problemen

Als eerste randvoorwaarde noemt hij nederigheid. “De grootste uitdaging zit in onszelf: onze obsessieve behoefte om ons ego te beschermen. Hoe groter het ego, hoe groter de problemen. Iedereen kent wel zo’n situatie waarin je iets in de soep hebt laten lopen en waarvoor je onmiddellijk alles en iedereen de schuld geeft, behalve jezelf. Onze interne spindoctor verzint snel een oppervlakkig maar aannemelijk verhaal om ons ego te beschermen. We houden onszelf nog het makkelijkst voor de gek.”

Groot ego blokkeert leervermogen

Onderzoek laat volgens Lundbergh zien dat de zelfverzekerdste mensen het minst capabel zijn. “Hun grote ego blokkeert hun leervermogen. Als je probeert ze te de-biasen door te zeggen dat ze fout zitten, beschadigt dat hun ego. Vooral als je dat publiekelijk doet. De Griekse filosoof Socrates had er een handje van zogenoemde wijze mannen publiekelijk te ondervragen om aan te tonen dat ze weinig tot niets wisten. Dat zorgde voor zoveel vijandigheid bij de elite dat hij ter dood werd veroordeeld. Om succesvol te zijn moeten we dus nederig zijn en accepteren dat we niet weten hoe de wereld werkt. Door je ego bewust te trainen ontwikkel je een dikke huid en neem je effectievere besluiten.”

Door de verhalen te vergelijken kunnen we de besluitvorming analyseren vanuit verschillende optieken

De tweede voorwaarde voor beter hanteren van de instrumenten is diversiteit in denken, aldus Lundbergh. “Hoe we naar de wereld kijken is gevormd door achtergrond, ervaringen en carrièreontwikkeling. We begrijpen anderen met soortgelijke ervaringen goed omdat onze verhalen sterk overeenkomen. Als het over diversiteit gaat hebben we het vaak over zichtbare kenmerken als geslacht, leeftijd, etniciteit en religie. Getalenteerde studenten uit de hele wereld op één universiteit hebben na hun studie echter een eenvormig verhaal van hoe de wereld werkt.”

Creatieve confrontatie

Dat is dus geen diversiteit, in de optiek van Lundbergh. “Echte diversiteit gaat over concurrerende verhalen aan de bestuurstafel die tot een creatieve confrontatie leiden. Elk verhaal moet wel steunen op observaties in de werkelijke wereld. Door de verhalen te vergelijken kunnen we de besluitvorming analyseren vanuit verschillende optieken. Met een open mind bouwen we aan elkaars verhaal. Dit verbreedt de hoeveelheid beschikbare informatie zodat we beter geïnformeerde besluiten kunnen nemen.”

Als derde voorwaarde noemt hij een cultuur van besluitvorming. “Durfkapitalisten beleggen liever in een goed team met een middelmatig idee dan in een middelmatig team met een briljant idee. De reden is dat een goed team adaptief is, het verlies neemt en iets nieuws bedenkt. Een goed team gaat niet over individuele vaardigheden maar over effectief inzetten van elkaars vaardigheden in de besluitvorming. Centraal staat een cultuur die de kracht van diversiteit in denken ontsluit en aanjaagt.”

Impliciete beginselen

Cultuur is wat je doet, niet wat je zegt, aldus Lundbergh. “ Ray Dalio, oprichter van Bridgewater, legt de grondbeginselen van een besluitvormingscultuur uit in zijn boek Principles. Zijn bedrijf heeft een zeer specifieke bedrijfscultuur ontwikkeld met als doel om als meritocratie betere besluiten te nemen. Niet veel bedrijven zijn zo expliciet over hun cultuur dat ze hun principes opschrijven en daar ook naar handelen. Het is altijd goed om stil te staan bij de impliciete beginselen van jouw organisatie.”

Als aan de drie voorwaarden is voldaan kunnen de instrumenten voor het vermijden van cognitieve valkuilen efficiënter worden ingezet. “Dat is een recursief proces. De beste manier om eraan te beginnen is in de eerstvolgende bestuursvergadering. Hoe vaker je ze vervolgens gebruikt, hoe beter je daarin wordt. Dat is een continu proces omdat we onszelf niet bewust blijven van onze biases en van groepsdynamiek. Die slaan onverwacht weer toe. Uiteindelijk is het beter om robuustere besluiten te nemen met een paar deuken in je ego dan om publiekelijk ten onder te gaan met een onaangetast ego.”

Auteur: Stefan Lundbergh


Meer weten over dit onderwerp? Bezoek de themapagina. Of vraag de whitepaper XL aan.


Blijf op de hoogte met onze updates

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

In ons privacy statement leggen we uit hoe we met je gegevens omgaan.