Direct naar content

Vijf must-reads over gamechangers, gratis geld en andere verlokkingen

Pim van Diepen, directeur Business Development Cardano, bespreekt zijn vijf must-reads op het gebied van politieke en economische systemen. Vijf fascinerende standaardwerken over de nabrandende kredietcrisis, geopolitieke spanningen, cognitieve vooroordelen, disruptieve netwerken en de gamechangers van de toekomst.

Duivels Dilemma

Adair Turner, Between Debt and the Devil: Money, Credit, and Fixing Global Finance (2015)

Een historisch lage rente en een historisch hoge schuldenlast. Een kredietcrisis die nog nabrandt op ons netvlies en maar nauwelijks een afbouw van publieke en private schulden. Het zijn economische omstandigheden die elke pensioenbelegger herkent. Maar hoe zijn we in deze situatie beland? Wat zijn de drijvende krachten? En – belangrijker – wat zijn de oplossingen en verwachtingen voor de toekomst?

Schuldverslaving

Voor het beantwoorden van die vragen ben ik te rade gegaan bij Adair Turner. In zijn veelomvattende en opzienbarende boek Between Debt and the Devil: Money, Credit, and Fixing Global Finance biedt Turner echt verheldering waar anderen vaag blijven. De schuldverslaving van het Westen wordt vaak gezien als boosdoener van de stagnerende economie. Maar volgens oud-toezichthouder Adair Turner zijn schulden een natuurlijk product van de moderne financiële systemen. Schulden zijn neutraal. Maar je kunt schulden wel verkeerd gebruiken, bijvoorbeeld door improductieve investeringen in bestaand vastgoed. Dit leidt alleen maar tot hogere vastgoedprijzen en nog meer schulden. Totdat de zeepbel barst. En ook dan blijven we schulden maken omdat beleidsmakers willen dat banken meer uitlenen en bedrijven meer uitgeven. Maar, zo stelt Turner, in een zwaarbelaste wereld is er geen behoefte aan krediet.

Oplossingen

Turner ruimt een fors deel van het boek in voor mogelijke oplossingen. Die liggen vooral in het (gecontroleerd en openlijk) gebruiken van geldfinanciering. Hij komt soms ook met radicalere oplossingen, zoals het kwijtschelden van oninbare staatsschulden.

 

Geldkraan als bron van geopolitieke spanningen

Philippa Malmgren, Signals: The Breakdown of the Social Contract and the Rise of Geopolitics (2014)

Philippa Malmgren, oud-adviseur van het Witte Huis, wijst op alledaagse signalen van hoe de wereld en de economie zich ontwikkelen, die je echter niet terugvindt in de statistieken. Ze betoogt daarom niet langer louter te leunen op deze statistieken, en je ‘ogen te openen’. Dan kom je veel te weten. En kun je een robuuster beleggingsbeleid voeren.

Gratis geld

In haar boek ziet Malmgren vooral signalen die duiden op inflatie terwijl de overheden dat ontkennen in hun statistiek. De inflatie ‘verraadt’ zich door biflation (het levensonderhoud wordt duurder, luxe artikelen juist goedkoper) en shrinkflation (minder waar voor je geld). Deze vormen van inflatie zijn het gevolg van de geldinjecties door de centrale banken. Dat ‘gratis’ geld belandt nu vooral in improductieve investeringen (grond, vastgoed en food) in opkomende markten waar de prijzen pieken ten koste van de koopkracht van de lokale bevolking.

Kwetsbaar voor verlokkingen

Met deze geldinjecties willen de westerse centrale banken de schuldenbergen verlagen. Dit leidt tot geopolitieke spanningen en sociale onrust in opkomende markten. Bovendien blaast de schuldexplosie volgens Malmgren het ‘sociaal contract’ tussen overheden en burgers op. “De afruil is dat overheden belasting heffen, in ruil waarvoor burgers toelagen en bepaalde diensten krijgen. Maar overheden schrappen nu toelagen en verhogen belastingen. Dat leidt tot spanningen en vragen naar de legitimiteit van regeringen en maakt mensen kwetsbaar voor de verlokkingen van extreme politieke partijen.”

Brede blik

Wat heel krachtig is, is haar brede blik. Malmgren bekijkt de fenomenen niet alleen vanuit westers, maar ook vanuit Russisch en Oosters perspectief en verklaart daarmee een groot deel van de geopolitieke spanningen die wereldwijd ontstaan. Dit fascinerende en toegankelijke boek is met recht dé must-read voor iedere belegger, bestuurder, econoom of politiek geëngageerde. Voor wie de verbanden wil zien tussen monetair beleid, economie en geopolitiek.

 

Mensen kiezen veel irrationeler dan ze denken

Daniel Kahneman, Thinking fast and slow (2012)

Dé must-read voor iedereen die dagelijks belangrijke beslissingen neemt of die gewoon wil weten waarom we toch zo vaak meer naar ons gevoel dan naar onze ratio luisteren. Mensen blijken veel irrationeler dan ze denken. Bij belangrijke keuzes analyseren we nauwelijks de voor- en nadelen. We laten ons bijna altijd leiden door andere invloeden – intuïtief, vaste patronen en emoties. Dit wordt overtuigend aangetoond door Nobelprijswinnaar Daniel Kahneman.

Twee beslissingssystemen

Kahneman beantwoordt de vraag waarom wij ons niet rationeel gedragen. Hierbij ziet hij twee beslissingssystemen. Systeem 1 maakt volop gebruik van intuïtieve en automatische reflexen. Het reageert snel, en denkt niet echt door. Hier leunen we als mens maar al te graag op. Systeem 2 is het hardwerkende systeem. Het spant zich mentaal in om de nodige rationele analyses te maken. Maar omdat dit vermoeiend is, moet dit systeem wel als het ware actief aangezet worden. We doen het eigenlijk niet graag – ook al hebben we dat zelf niet door.

Roekeloosheid

De twee systemen beïnvloeden onze beoordelingen en beslissingen. Hoe dat gebeurt, ervaar je als lezer op een overtuigende en vaak verrassende manier. Met prachtige voorbeelden. Dat geeft je ook inzicht in de impact van roekeloosheid op bedrijfsstrategieën, de moeilijkheid van voorspellen van wat ons gelukkig maakt of de gevolgen van cognitieve vooroordelen op beleggingen. Kahneman is niet de enige die de almacht van onze ratio ondergraaft. Maar hij brengt het overtuigend. Een absolute aanrader.

 

Verontrustende blik op invloed netwerken

Joshua Cooper Ramo, The Seventh Sense (2016)

Wow. Wat een stevig maar visionair boek. Ramo – niet de minste in de wereld van complexity - ziet enorme kansen voor netwerken, maar ook de keerzijde ervan. Hij beschrijft in The Seventh Sense de gigantische invloed van netwerken op de economie, politiek en veiligheid; op de vluchtelingenstroom, de terreur en het wereldwijd breken van de economische orde. Het is een interessante en verontrustende blik. Hij betoogt overtuigend dat we wereldwijd middenin een paradigmashift zitten die qua impact op zijn minst vergelijkbaar is met de Reformatie en de Verlichting die de bestaande maatschappelijke ordes compleet hebben vernietigd.

Zieners zijn winnaars

Ramo heeft het over het zevende zintuig: het vermogen om naar elk object te kijken en de manier te zien waarop het (object) veranderd is door de verbinding. Wie dit zevende zintuig heeft, die ‘ziet’ netwerk-topologieën in bestaande landschappen. Zo’n topologie is een netwerkstructuur van knooppunten. En deze ‘zieners’ zijn de winnaars in een nieuwe economische orde.

Revolutionair veranderen

De makkelijke voorbeelden zijn de bedenkers van Uber of Facebook. Hij richt zich ook op het Internet of Things. Dit zal de logistieke sector revolutionair veranderen. Helemaal als er ook drones ingezet worden. De zevende zintuig-vraag is dan hoe een drone bijna filosofisch als object verandert, als deze wordt verbonden met een logistiek netwerk. En wie is dan de gatekeeper van de dronenetwerken? Een must-read voor degene die niet terugdeinst voor de wat zwaardere kost. Heerlijk.

 

Gamechangers van onze toekomst

Kevin Kelly, The Inevitable – Understanding the 12 Technological Forces That Will Shape Our Future (2016)

Beleggen betekent ook het zoeken naar kansen. De afgelopen decennia zagen we een relatief hoge productiviteitsgroei. En die is ook nu weer hard nodig om ons van de schuldenberg te bevrijden. En die groei zal moeten komen van innovaties. Maar welke innovaties bepalen onze toekomst?

Transitie

Tech-goeroe Kevin Kelly helpt ons. In zijn boek The Inevitable bespreekt hij uitgebreid de ontwikkeling van Artificial Intelligence (AI) en hoe het – net als elektra – het dagelijkse leven binnenkomt bij consumenten. Hij heeft het dan over robots, 3D-printing, Virtual Reality, zelfrijdende auto’s, energievoorziening, transitie naar een deeleconomie etc. Hij maakt daarbij de verbindingen en beschrijft wat voor vorm/netwerk het zou kunnen aannemen. Kelly kunnen we maar beter serieus nemen. Al in de jaren ’80 (wie had toen een computer?) voorspelde hij wat het internet voor ons zou betekenen en hoe het ons leven zou bepalen. Hij voorzag dat we online zouden kopen, informatie zouden delen, communiceren etc.

Helder en hoopvol

In The Inevitable beschrijft Kelly twaalf technische krachten die onontkoombaar onze toekomst gaan bepalen. Veel van die krachten hebben te maken met de verschuiving van bezit naar beschikbaarheid (toegang) en met slimmere apparaten die leiden tot gebruik of misbruik. Omdat de twaalf krachten zo bepalend zijn, kun je ze maar beter begrijpen. Dat maakt het volgens Kelly gemakkelijker om de veranderingen bij te houden én er maximaal profijt van te hebben. Het is een helder en hoopvol boek dat richting geeft aan het werk, de kansen, de beleggingen, de communicatie en marketing van morgen. Hoe onvermijdelijk deze twaalf krachten zijn? De toekomst laat zich moeilijk voorspellen. We weten het tussen nu en dertig jaar.

Bekijk ook de must-reads van Mark Petit en Karin Pasha

Blijf op de hoogte met onze updates

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

In ons privacy statement leggen we uit hoe we met je gegevens omgaan.