Direct naar content

Het Varkensbaai-fiasco: een mooi voorbeeld van hele slimme mensen die hele domme dingen doen

President Kennedy maakte kapitale blunders bij de Amerikaanse invasie in Cuba in 1961. Pensioenbestuurders, de bevelhebbers van de pensioenfondsen, kunnen hier vandaag de dag uit leren dat biases en groepsdynamiek altijd op de loer liggen bij besluitvorming. Maar ook hoe ze de negatieve gevolgen daarvan kunnen omzeilen.De meeste problemen komen van binnenuit. Mensen zijn kuddedieren. Door de behoefte bij een groep te horen conformeren ze zich met zelfcensuur en gehoorzaamheid aan gezag. Individuele biases worden ook nog eens versterkt door groepsdynamiek. Daardoor maken zelfs de beste en slimste mensen hele domme fouten.

Cuba

In de jaren vijftig regeerde generaal Batista Cuba dictatoriaal. In 1959 werd zijn regiem omvergeworpen door een revolutie onder leiding van Fidel Castro en Che Guevara. De situatie op Cuba werd in de VS  een centraal thema in de presidentverkiezingen van 1960. Vlak voor het laatste kandidatendebat deed Kennedy een sluwe politieke zet door zich uit te spreken voor Amerikaans ingrijpen op Cuba. Daardoor kwam Nixon zwak over. De Republikeinen hadden ‘slechts’ een handelsembargo ingesteld. Hij kon nog niet onthullen dat ze al bezig waren met het voorbereiden van een interventie.

Goocheltruc

Toen Kennedy het Witte Huis betrok werd hij geconfronteerd met het invasieplan dat de CIA dus al had ontwikkeld. Het plan was eenvoudig: organiseer een contrarevolutie met Cubaanse ballingen. Deze moesten zogenaamd een ‘gewettigde’ Cubaanse regering van ballingen vormen en de VS om steun verzoeken bij het ‘bevrijden’ van Cuba. Met deze goocheltruc kon de VS een invasie uitvoeren zonder internationale verdragen te schenden.

De CIA rekruteerde contrarevolutionairen onder Cubaanse ballingen in Miami. Zij moesten vanuit zee op de stranden van de Varkensbaai aankomen. Aangeschafte B-26 vliegtuigen moesten Castro’s kleine luchtmacht vernietigen.

De invasie begon op 17 april. De eerste aanvalsgolf op de Cubaanse luchtmacht veroorzaakte slechts lichte schade. Op bevel van Kennedy werden verdere luchtaanvallen daarom afgeblazen. Terwijl de stranden van Varkensbaai naderden ontdekten de contra’s dat het vanwege de koraalriffen bovendien onmogelijk was om bij het strand te komen. De invasie veranderde daarop in een logistieke nachtmerrie. De luchtmacht van Castro domineerde in de lucht en drie dagen later was alles voorbij. De contra’s werden gedood of gevangengezet.

Castro en sovjet-leider Chroesjtsjov verkneukelden zich in de VN en de vernedering van de VS was compleet. Hoe konden de briljante mensen in Kennedy’s omgeving zo jammerlijk falen?

Homogeniteit staf

De mensen die Kennedy meenam naar het Witte Huis waren allemaal jong, hoogopgeleid, afkomstig uit de upper class en zeer succesvol. Ze hadden glanzende carrières in de private sector opgegeven voor het voorrecht om hun land te mogen dienen.

Probleem met de meesten was dat ze niet gewend waren aan mislukkingen. Ze waren erg overtuigd van zichzelf. De homogeniteit van de staf was ook een grote zwakte. Deze factoren hadden grote invloed op de bestuurscultuur.

Er was geen proces om andere meningen naar boven te halen.

Vlak voor de invasie nodigde Kennedy senator Bill Fulbright nog uit om zijn visie op het invasieplan te geven. Fulbright legde de zwakheden van het plan bloot en noemde het in tegenspraak met de Amerikaanse waarden en normen. De mening van Fulbright bevestigde – in tegenstelling tot de bedoeling - de staf alleen maar sterker in hun overtuiging. De groep beschouwde hem namelijk als een ‘externe’ bedreiging en sloot de rijen. Alle leden stemden voor voortzetting van de plannen.

Te veel vertrouwd op expertise van adviseurs

Kennedy nam publiekelijk de verantwoordelijkheid voor de mislukte invasie. Tijdens een kabinetsvergadering zei hij dat er maar één persoon vrijuit gaat ‘en dat is Bill Fulbright’. Hij erkende dat hij te veel had vertrouwd op de expertise van de CIA en zijn militaire adviseurs in plaats van het volgen van zijn instinct. De groep was te homogeen en kon bogen op teveel zelfvertrouwen. Er was geen proces om andere meningen naar boven te halen.

Pensioenfondsbestuurders zijn de opperbevelhebbers van hun fonds

Dezelfde menselijke factoren die invloed hadden op de regering van Kennedy spelen een belangrijke rol bij het besturen van pensioenpensioenfondsen en bij het nemen van beleggingsbesluiten. Vertrouwen we als bestuursleden niet te veel op de meningen van experts in plaats van zelf na te denken? Beschikken we over processen en structuren die helpen om te gaan met onze cognitieve biases en negatieve groepsdynamiek?

De lessen voor Kennedy waren duidelijk. Hij realiseerde zich dat hij als opperbevelhebber verantwoordelijk is voor alle militaire operaties. Hij maakte de fout niet op zijn instinct te vertrouwen maar op zijn militaire adviseurs. Pensioenfondsbestuurders zijn de opperbevelhebbers van hun fonds. Het welbevinden van de deelnemers is afhankelijk van hun besluiten. Kijk dus verder dan de fraaie PowerPoints en de indrukwekkende maar ingewikkelde berekeningen wanneer je advies van een expert krijgt. Vraag naar de onderliggende aannames. Overweeg zijn of haar advies alleen als je de logica begrijpt. Er zullen gevallen zijn waarin je het niet echt begrijpt en in de meeste gevallen komt dat doordat er iets ontbreekt in de logica van de expert. Als opperbevelhebber ben je verantwoordelijk voor het resultaat. De deelnemers vertrouwen op jou.


Auteur: Stefan Lundbergh.


Iedereen laat zich onbewust leiden door biases en group think. Wereldleider of belegger, lees meer over dit thema en de oplossingen ervoor op onze themapagina The Enemy Within.


Blijf op de hoogte met onze updates

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

In ons privacy statement leggen we uit hoe we met je gegevens omgaan.